Người cha – Từ người hùng đến kẻ dối trá
Thông thường, người cha là hình mẫu đầu tiên để một đứa trẻ noi theo, là người thầy của con trong suốt cuộc đời.
Với Craig McNamara cũng vậy. Cha đã từng là người anh hùng trong mắt ông. Ký ức tuổi thơ của Craig là những chuyến đi tới Nhà Trắng, những buổi trò chuyện với Tổng thống…một thế giới quyền lực khiến bất cứ đứa trẻ nào cũng phải choáng ngợp. Người cha từng là niềm tự hào tuyệt đối với Craig.
Nhưng khi trưởng thành, Craig buộc phải đối diện với “di sản” mà cha để lại. Hình ảnh người cha của ông trở nên hai mặt: được một bộ phận công chúng ngưỡng mộ, nhất là những người hoài niệm thời kỳ Kennedy, nhưng đồng thời cũng bị lên án dữ dội vì vai trò trong cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam. Từ đó, ông rơi vào cuộc giằng xé không lối thoát giữa tự hào và hổ thẹn, giữa tình yêu ruột thịt và cơn giận dữ âm ỉ.
Craig viết rằng: khi bước vào tuổi trưởng thành, ông không chỉ dằn vặt về vai trò của cha trong lịch sử thế kỷ XX, mà còn tham gia phong trào phản chiến như một cách để chống chọi với những sang chấn tâm lý trong gia đình. Trên những con phố nước Mỹ, giữa các cuộc biểu tình, ông tìm thấy một lối thoát vừa đem lại sự giải tỏa, vừa khoét sâu thêm những vết thương trong lòng.
Ông uống rượu, hút cần sa, bỏ học, lang bạt khắp nơi… để chạy trốn sự thật rằng người cha mà mình yêu thương lại là nhân vật bị xem là tội phạm chiến tranh, cha mình dối trá, cha không chịu nhận trách nhiệm về những chính sách chiến tranh đã gây hậu quả nặng nề ở Việt Nam. Chính Craig phải thừa nhận “sự im lặng của ông là sự lảng tránh đáng ghê tởm”…nhưng cuối cùng thì “tôi không thể không là con của cha, tôi không thể làm gì khác ngoài chính tôi”.
Bi kịch khi làm con của Robert S. McNamara
Sống trong nỗi giằng xé dai dẳng nhưng bi kịch lớn nhất với Craig McNamara là cảm giác không thể kết nối với cha mình. Suốt nhiều năm, người con ấy đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: thực sự cha nghĩ như thế nào về những quyết định của mình ở Việt Nam? Câu trả lời có thể khẳng định sự thật về cha ông. Ở tầng sâu những câu hỏi đó có lẽ là khao khát một lý do để tin ở cha, để bất chấp dư luận mà nghĩ về cha như hình ảnh anh hùng mà Craig đã từng có.
Vậy nhưng, những cuộc trò chuyện hụt hẫng, những lần cố gắng đến gần nhưng bất thành, sự im lặng kéo dài qua nhiều thập kỷ — tất cả tạo nên hình ảnh một đứa trẻ lớn lên trong ngôi nhà sang trọng nhưng đầy cô độc và chơi vơi. Khát khao được yêu thương, được thừa nhận, được đối thoại trở thành nỗi ám ảnh theo ông đến tận tuổi trưởng thành — khi bề ngoài là một người đàn ông từng trải, nhưng bên trong vẫn đầy tổn thương.
Qua lời kể của Craig McNamara, độc giả cũng có thêm một góc nhìn khác về Robert S. McNamara: không chỉ là một chính khách quyền lực, mà còn là người cha khép kín trong gia đình, để lại phía sau những đứa con khát khao yêu thương và một người vợ sống trong lặng lẽ.
Những câu hỏi vượt ra ngoài một gia đình
“Vì cha chúng tôi nói dối” đã không dừng lại là một hồi ký cá nhân. Cuốn sách buộc người đọc đối diện với những câu hỏi rộng lớn về lịch sử và đạo đức: liệu con người có thể tiếp tục yêu thương người thân của mình mà không né tránh phần bóng tối trong cuộc đời họ? Sự im lặng có phải là một dạng nói dối — không chỉ với xã hội mà còn với chính những người trong cuộc? Và những ai ở trong guồng máy quyền lực phải chịu trách nhiệm đến đâu trước những hệ quả mà quyết định của họ gây ra?
Cuốn sách là bản tự vấn kéo dài nhiều thập kỷ. Điều còn đọng không phải là các con số lịch sử, mà là một nỗi buồn âm ỉ — về những mối quan hệ bị bẻ gãy bởi quyền lực, về những sự thật không được nói ra, và về những đứa trẻ đã lớn lên trong những di sản quá lớn mà cha mình để lại.
